در شمال ناحيه‌اى كه ذكر كرديم هم ، لهجه و يا لهجه‌هاى خاص ديگرى وجود دارد كه تمام نواحى اردستان و بلوك اطراف آن را فرا مىگيرد . البته ميان آنها لهجه‌هايى هست كه از بافت اصيل كاملترى بهره‌ور مىباشد ، مثل لهجهء زفره‌اى و قهرودى و ابيانه‌اى و امثال اينها . اميدوارم با ذكر اين امثله كه گذشت آشكارا اين مسأله بر خواننده روشن شده باشد كه هر چه ارتباط محل با شهرها بيشتر باشد اصالت و رواج لهجه كمتر مىشود . اگر مطالعهء خود را روى نقشهء جغرافيايى دنبال كنيم تا به شرق ايران و بلوچستان برسيم در آن ناحيه به زبان خاصى مثل بشاگردى « 1 » مىرسيم كه تمام خصوصيات يك زبان كهن را در خود حفظ كرده است و آخرين تحقيقات زبان‌شناسى نشان داده است كه زبان مستقلى است خواهر زبان اوستايى ، يعنى از دسته زبانهاى شرقى ايرانى است نه غربى . همين‌جا بگوييم كه زبان بلوچى رايج در ايران و بلوچستان پاكستان حالتى شبيه به اين زبان دارد . ملاحظاتى ديگر از زبان و لهجه و لغات كه بگذريم ، به تمدن و حضارت و نحوهء زندگانى و خورد و خوراك و آداب و رسوم مىرسيم و در آنها نيز همين خصوصيت‌ها كه به شرح بازگفتيم وجود دارد ، يعنى هرچه ناحيت دور افتاده‌تر باشد و ارتباط آن با شهرها كمتر ، اكتفا به خود در آن ناحيه در امور زندگانى و نحوهء معيشت بيشتر است و زندگانى مردم استقلال بيشترى دارد و اين صبغهء زندگانى در طرز ساختمان و لباس و كشت‌وكار و دامدارى تا برسيم به پخت‌وپز و غذا و آداب معاشرت و مزاوجت و حتى يك نحوهء وسايل مخصوص با اسامى خاص وجود دارد . فى المثل در ميان اين امكنه نمونه‌هايى را در ابيانه و زفره « 2 » سخت روشن و آشكار مىتوان به‌دست آورد . ديگر آنكه چنان كه باز همان فهرست نام ديه‌ها را در مقابل خود بگذاريم و مجموع آنها را ملاحظه كنيم ، اگر خطه و ناحيت موردنظر از آنها باشد كه تغلب پرخاشگران و گردن‌فرازان زياد در آن صورت وقوع يافته و يا مسير لشكرها بوده و يا دايما در دست سرداران و اميران ، اين دست و آن دست شده باشد ، پادشاهى آن را گرفته ، و يا سركشى در آن حصارى شده ، و يا گردن‌فرازى در آن به جنگ و گريز پرداخته ، در همهء اين صور تكرار

--> ( 1 ) - بشاگرد ناحيه‌اى است در بلوچستان كه اتفاقا زبان خاصى دارد . اين زبان مورد تحقيق استاد دانشمند گرشىويچ استاد زبان‌شناسى دانشگاه كمبريج قرار گرفته است . ( 2 ) - ن . ك . به : همين فرهنگ ذيل اين عناوين .